От ыйын бэлиэ дааталара
1 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Национальнай бэчээт күнэ.
СӨ Ил Дарханын 2020 сыл олунньу 13 к. 1007 №-дээх ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
1 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр байыаннай дьайыы бэтэрээннэрин күнэ.
СӨ Ил Дарханын 2021 сыл ахсынньы 9 к. 2179 №-дээх ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
1 – саха дьахталларыттан бастакы композитор, педагог, ССРС уонна Саха сирин Композитордарын сойууһун чилиэнэ, СӨ искусствотын үтүөлээх деятелэ, Ньурба улууһун бочуоттаах гражданина Полина Николаевна Иванова төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2025).
1 – Биир дойдулаахпыт, врач-хирург, экономическай наука хандьыдаата, СӨ үтүөлээх бырааһа, Өлөөн улууһун бочуоттаах гражданина Сергей Иннокентьевич Кривошапкин төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).
2 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Өлүөнэ өрүс күнэ.
СӨ Бэрэсидьиэнин 2013 сыл бэс ыйын 24 к. 2122 №-дээх ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
2 – Биир дойдулаахпыт, Баатаҕай нэһилиэгиттэн төрүттээх, Дьоруой ийэ, «Ийэ Албан Аата» уордьан толору кавалера, «Күн Күбэй Ийэ» I, II истиэпэннээх мэтээллээх, СӨ Бэрэсидьиэниттэн «Ийэҕэ Үрдүкү махтал» бэлиэлээх, тыыл, үлэ бэтэрээнэ, Хоро, Баатаҕай нэһилиэктэригэр, Мүрү 1 №-дээх орто оскуолатыгар бибилэтиэкэринэн үлэлээбит, Баатаҕай, Мүрү нэһилиэктэрин бочуоттаах гражданина Екатерина Ивановна Александрова (Мигалкина) (1926-2008) төрөөбүтэ 100 сыла.
3–5 – Кэбээйи улууһугар Кэбээйи сэлиэнньэтигэр Олоҥхо ыһыаҕа ыытыллар.
5 – Муора уонна өрүс флотун үлэһиттэрин күнэ.
ССРС Үрдүкү Сэбиэтин 1980 сыл алтынньы 1 к. 3018 №-дээх ыйааҕынан олохтоммута.
5 – Биир дойдулаахпыт, Саха сиригэр бэлиитикэ сыылкатын чинчийбит учуонай, устуоруйа билимин дуоктара, профессор, СӨ наукатын үтүөлээх диэйэтэлэ, Үрдүкү анал үөрэхтээһин бочуоттаах үлэһитэ Петр Семенович Троев төрөөбүтэ 90 сыла (1936-2026).
8 – Арассыыйаҕа Дьиэ кэргэн, таптал уонна бэриниилээх буолуу күнэ.
РФ Бэрэсидьиэнин 2022 сыл бэс ыйын 28 к. 41-№-дээх ыйааҕынан олохтоммута.
8 – Биир дойдулаахпыт, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Өлтөх нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Михаил Афанасьевич Артамонов төрөөбүтэ 70 сыла (1956-2014).
14 – Биир дойдулаахпыт, Арассыыйа бааһынай хаһаайыстыбаларын уонна тыа хаһаайыстыбатын кооперативтарын ассоциациятын үтүөлээх фермера, СӨ муниципальнай сулууспатын, тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Уус Алдан улууһун, Курбуһах нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Семен Иванович Протопопов (1956) төрөөбүтэ 70 сааһа.
16 – худуоһунньук-график, Саха сиригэр кинигэ графикатын оҥорууну төрүттээччи, сценограф, ССРС Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Ефим Михайлович Шапошников (1926–1971) төрөөбүтэ 100 сыла.
17 – Биир дойдулаахпыт, медицинскай наука хандьыдаата, РФ үтүөлээх бырааһа, РФ доруобуйа харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ анал үөрэхтээһинин туйгуна, СӨ үөрэхтээһинин бочуоттаах попечителэ, СӨ Госсанэпидсулууспатын бочуоттаах үлэһитэ, Дьокуускайдааҕы медицинскэй колледж дириэктэрэ, Уус Алдан улууһун, Найахы, Өспөх нэһилиэктэрин бочуоттаах гражданина Дмитрий Афанасьевич Алексеев (1956) төрөөбүтэ 70 сааһа.
19 – Металлург күнэ
ССРС Үрдүкү Сэбиэтин 1957 сыл балаҕан ыйын 28 к. ыйааҕынан олохтоммута.
25 – Эргиэн үлэһиттэрин күнэ.
РФ Бэрэсидьиэнин 2013 сыл ыам ыйын 7 к. 459 №-дээх ыйааҕынан бэлиэтэнэр.
25 – Биир дойдулаахпыт, Уус Алдан улууһун бочуоттаах гражданина, Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа, Үлэ Кыһыл Знамята уордьан кавалера, «Найахы» сопхуос бырабылыанньатын бэрэссэдээтэлэ, отделениетын управляющайа Семен Константинович Сивцев (1921-2008) төрөөбүтэ 105 сыла.
30 – С.А. Новгородов аатынан «Айар» («Бичик») Национальнай кинигэ кыһата төрүттэммитэ 100 сыла (1926).
31 – Биир дойдулаахпыт, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, 2010-2023 сылларга СӨ экологияҕа, айылҕаны туһаныыга уонна ойуур хаһаайыстыбатыгар миниистирин солбуйааччыта, «Лена остуолбалара» Айылҕа паркатын үп боппуруостарыгар уонна инфраструктура сайдыытыгар дириэктэри солбуйааччы, тустууга спорт маастара Яков Иванович Заровняев төрөөбүтэ 55 сааһа (1971).
От ыйын 3 күнэ
Биир дойдулаахпыт, СӨ култууратын туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, бэйиэт, ССРС, Россия уонна Саха сирин Суруйааччыларын cойууһун чилиэнэ, Бээрийэ, Танда, Тиит Арыы, Түүлээх нэһилиэктэрин бочуоттаах гражданина Анатолий Гаврилович СТАРОСТИН — Сиэн Кынат төрөөбүтэ 80 сааһын туолар.
Кини 1946 сыллаахха Түүлээх нэһилиэгин Кыылаайы сэлиэнньэтигэр төрөөбүтэ.
1968 сыллаахха П. Романов аатынан Дьокуускайдааҕы художественнай училище живописно-педагогическай салаатын, 1973 сыллаахха Москваҕа М. Горькай аатынан Литературнай институту үөрэнэн бүтэрбитэ.
Худуоһунньук-оформителинэн, Уус Алдан улууһун хаһыатыгар эппиэттиир сэкирэтээринэн, П.А. Ойуунускай аатынан Литературнай музей старшай научнай сотруднигынан, дириэктэринэн, «Саха сирэ» өрөспүүбүлүкэ хаһыатын эппиэттиир сэкирэтээрин солбуйаччытынан, «Забота-Арчы» хаһыат эппиэттиир сэкирэтээринэн үлэлээбитэ.
Билигин айар үлэнэн дьарыктанар.
Бастакы хоһоонноро1961 сыллаахтан бэчээттэммиттэрэ.
1973 сыллаахха «Аал уоппар итэҕэлим» бастакы хоһооннорун хомуурунньуга бэчээттэнэн тахсыбыта.
Лирик-поэт быһыытынан киэҥник биллэр. Кини поэзията сахалыы фольклорнай хоһооҥҥо чугас.
1996 сыллаахха тахсыбыт «Охсуллубут от» хоһооннорун хомуурунньуга билиҥҥи саха поэзиятын сайдыытыгар саҥаны киллэрии көстүүтүнэн буолбута.
Кини хоһооноругар олоҕуран биллэр сэбиэскэй композитор В. Веселов «Река моя Лена» 5 пастораллаах вокальнай цикл айбыта.
Айымньылара нууччалыы тылынан өрөспүүбүлүкэтээҕи, киин сурунаалларга, дойду араас норуоттарын, омуктарын тылынан бэчээттэммитэ.
Полтава куоракка бырааттыы өрөспүүбүлүкэлэр эдэр поэттарын X Бүтүн Сойуустааҕы фестивалларыгар кыттыбыта. I Бүтүн Россиятааҕы литературнай фестиваллар фестиваллара «ЛиФФТ» лауреата, үрүҥ көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыта (Алушта куорат, Крым Өрөспүүбүлүкэтэ, 2016 сыл).
Айымньылара: «Аал уоппар итэҕэлим» (1973), «Хоһооннор» (1979), «Благословение» (1982), «Северная мозаика» (1985), «Алгыстаах айаным» (1991), «Охсуллубут от» (1996), «Таптал – олох таҥарата» (2002), «Айылгы арыллыыта» (2006), «Уматар чуумпу» (2011), «Таптал умсулҕана» (2015), «Дьикти мин тулам» (2018).
Кини туһунан улуустааҕы Киин библиотека фондатыгар баар «Писатели земли олонхо» (2000) библиографическай ыйынньыкка, «Трудовая Слава Якутии» 2 томугар (2006), «Энциклопедический словарь Якутии» (2018), В.Н. Окоемова, А.Н. Жирков уо.д.а. хомуйан оҥорбут «История Усть-Алданского улуса в лицах» (2010), В.Н. Павлова хомуйан оҥорбут «Писатели Якутии» (2019) биобиблиографическай ыйынньыктарга, Л.С. Павлова, М.З. Сивцева, М.Н. Борисова, З.М. Белолюбская хомуйан оҥорбут «Культура Усть-Алданского улуса: истоки и современность» (2020), «Сиэн Кынат» (Чолбон, 1996, № 7), Бурцев А. «Ментальная глубина поэзии» (Полярная звезда, 1998, № 1), М.Н. Дьячковская «60 лет со дня рождения А.Г. Старостина-Сиэн Кынат, заслуженного работника культуры РС(Я)» (Якутия-2006 : календарь знаменательных и памятных дат) (2006), Г.В. Нельбисова «Суруктар – иэйиилэрбит илдьиттэрэ» (Саха ыала, 2015, олунньу 12 к.), С. Н. Самсонова-Сиибиктэ «Сиэн Кынат айымньылара — оҕолорго» (Кыым, 2021, балаҕан ыйын 23 к.) уо.д.а. кинигэлэргэ, ыстатыйаларга ааҕыахха сөп.
От ыйын 14 күнэ
Биир дойдулаахпыт, СӨ искусствотын үтүөлээх деятелэ, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, филологическай наука хандьыдаата, С.А. Новгородов аатынан Ил Дархан бириэмийэтин лауреата, Чараҥ нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Раиса Терентьевна АММОСОВА төрөөбүтэ 85 сылын туолар.
Кини 1941 сыллаахха Дьокуускай куоракка төрөөбүтэ. Аҕата Терентий Васильевич Аммосов – биллиилээх саха муосчута, Саха АССР норуодунай худуоһунньуга, РСФСР искусствотын үтүөлээх деятелэ, РСФСР норуодунай худуоһунньуга, И.Е. Репин аатынан РСФСР Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Курбуһах нэһилиэгиттэн төрүттээх.
1959 сыллаахха үлэтин Ю.А. Гагарин аатынан типографияттан саҕалаабыта.
1968 сыллаахха Саха Судаарыстыбаннай университетын историко-филологическай факультетын «Саха тылын уонна литэрэтиирэтин преподавателэ» идэтигэр, 1976 сыллаахха ССРС НА СС Дьокуускайдааҕы филиалын аспирантуратын үөрэнэн бүтэрбитэ.
Университеты бүтэрээт, 1968-1972 сылларга Чурапчы оройуонугар Хатылы, Мугудай орто оскуолаларыгар саха тылын учууталынан үлэлээбитэ.
1976-2014 сылларга П.А. Ойуунускай аатынан Литературнай музей научнай сотруднигынан үлэлээбитэ.
Төрөөбүт норуотун историятын уонна литературатын чинчийиигэ, киэҥник тарҕатыыга, сырдатыыга олоҕун анаабыта. Литературнай ахтыы киэһэлэрин ааптара уонна тэрийээччитэ, өрөспүүбүлүкэ биллиилээх дьонун үйэтитиигэ айымньылаах үлэни ыыппыта.
1994 сыллаахха «Лексико-грамматические значения деепричастной формы в якутском языке» диэн тиэмэҕэ диссертацияны көмүскээн, филологическай наука кандидата буолбута.
Кинигэлэрэ: «Исследования по грамматике якутского языка» (1983), «Литературный музей им. П.А. Ойунского» (1983).
Р.Т. Аммосова бу олохтон 2014 сыллаахха ыарахан ыарыыттан барбыта.
Кини туһунан улуустааҕы Киин библиотека фондатыгар баар И.С. Портнягин, А.Н. Жирков хомуйан оҥорбут «Ученые из Усть-Алданского улуса» (2000), П.Н. Аммосов «Курбуһахтар. Ол быдан дьыллартан күн бүгүнүгэр диэри»(2003), «Краеведы Якутии» (2007), В.Н. Окоемова, А.Н. Жирков уо.д.а. хомуйан оҥорбут «История Усть-Алданского улуса в лицах» (2010), В.А. Босиков уо.д.а. хомуйан оҥорбут «Энциклопедия культуры и искусства Якутии» 1 кинигэтигэр (2011), Л.С. Павлова, М.З. Сивцева, М.Н. Борисова, З.М. Белолюбская хомуйан оҥорбут «Культура Усть-Алданского улуса: истоки и современность» (2020), Д.Е. Васильева «Музей – кута-сүрэ, тутаах үлэһитэ» (Саха сирэ, 2001, от ыйын 14 к.), «Норуот өйүн-санаатын түмэн» (Саха сирэ, 2005, ыам ыйын 18 к.), «Биһиги сүрэхпитигэр өрүү тыыннаах» (2014, алтынньы 9 к.) уо.д.а. кинигэлэргэ, ыстатыйаларга ааҕыахха сөп.
Бэлэмнээтэ Зоя Данилова,
улуустааҕы Киин библиотека
Справочнай-библиографическай
отделын сэбиэдиссэйэ