1  – СӨ Наукаларын академиятын Бэрэсидьиэнинэн, Саха Судаарыстыбананй университетын ректорынан, II-c ыҥырsылаах Ил Түмэҥҥэ Өрөспүүбүлүкэ Палататынан Бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбит, II-III ыҥырыылаах[ Ил Түмэн дьокутаата, техническэй наука доктора, профессор, Россия Академияларын наукатын чилиэн-корреспондена, СӨ наукаларын үтүөлээх деятелэ, М.К. Аммосов аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, Горнай улууһун бочуоттаах гражданина Василий Васильевич ФИЛИППОВ  төрөөбүтэ 75 сыла (1951-2022).

2 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Гражданскай актыбыыс күнэ.

СӨ Ил Дарханын 2017 сыл ахсынньы 13 к. 2274 №-дээх Ыйааҕынан

биллэриллибитэ.

 

2 – биир дойдулаахпыт, Бээрийэ нэһилиэгиттэн төрүттээх Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Егор Ильич Васильев төрөөбүтэ 85 сааһа (1941).

 

2 – биир дойдулаахпыт, Саха АССР физическай култуураҕа уонна спортка үтүөлээх үлэһитэ, «Үлэҕэ килбиэнин иһин» бэлиэ кавалера, ССРС физическай култуураҕа уонна СӨ анал үөрэхтээһинин туйгуна, физическай култуура уонна спорт уобалаһыгар Д.П. Коркин аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, РФ үрдүкү анал үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ Леонид Николаевич КЫЧКИН төрөөбүтэ 95 сааһа (1931).

                        

4 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Булчут күнэ.

СӨ Бэрэсидьиэнин 2012 сыл олунньу 17 к. 1224 №-дээх Ыйааҕынан олохтоммута.

5 – Россияҕа Геолог күнэ.

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун 1966 с. кулун тутар 31 к. Ыйааҕынан муус устар бастакы өрөбүлүгэр бэлиэтэнэр.

5 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Аҕа күнэ.

СӨ Бэрэсидьиэнин 1999 сыл олунньу 15 к. 685 №-дээх Ыйааҕынан биллэриллибитэ.

6 – Биир дойдулаахпыт, II Өспөх нэһилиэгиттэн төрүттээх, РСФСР уонна Саха АССР үтүөлээх бырааһа, Саха АССР доруобуйатын харыстабылын туйгуна, саха дьахталларыттан бастакы үрдүк үөрэхтээх быраас Надежда Петровна Афанасьева төрөөбүтэ 130 сыла туолар (1896).

7 – Донецкай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ.

Бу күн 2014 сыллаахха ДНР төрүттэнэрин туһунан Декларация уонна Акта ылыныллыбыта. 

 

7 – биир дойдулаахпыт, Өлтөх нэһилиэгиттэн төрүттээх, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, 1992-1996 сылларга Суотту нэһилиэгин баһылыга, 2009-2011 сылларга СӨ тыатын хаһаайыстыбатын миниистринэн үлэлээбит Степан Степанович Охлопков төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).

 

8 – Саха норуодунай артыыһа, Муома улууһун бочуоттаах олохтооҕо, РФ Театральнай деятеллэрин сойууһун чилиэнэ Дмитрий Николаевич Дмитриев төрөөбүтэ 55 сааһа (1971).

 

8 –  биир дойдулаахпыт, Хоро нэһилиэгин исполкомун бэрэссэдээтэлинэн, Герой Егоров аатынан холкуос парткомун сэкирэтээринэн үлэлээбит, Уус Алдан улууһун бочуоттаах гражданина Яков Яковлевич Егоров төрөөбүтэ 100 сыла (1926-1.03.2000).

12 – Пасха күнэ.

 

12 – Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Уол күнэ.

СӨ Ил Дарханын 2017 сыл олунньу 6 к. 1720 №-дээх Ыйааҕынан биллэриллибитэ.

 

12 – Космонавтика уонна авиация күнэ.

ССРС Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун 1962 с. муус устар 9 к. Ыйааҕынан дойдуга, 1968 сылтан аан дойдуга бэлиэтэнэр.

12 – биир дойдулаахпыт, Саха АССР үтүөлээх учуутала, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, оскуолаҕа кыраайы үөрэтиини, туризмы, экологическай иитиини көҕүлээччи Георгий Васильевич Данилов төрөөбүтэ 115 сыла (1911-1987).

12 – балетмейстер-хореограф, Дьокуускайдааҕы хореографическай колледжы төрүттээччи, РФ уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ ыччат политикатын туйгуна, П.А. Ойуунускай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэ лауреата Наталья Семеновна Посельская төрөөбүтэ 80 сыла (1946-2011).

 

15 – биир дойдулаахпыт, СӨ доруобуйатын харыстабылын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ госсанэпидсулууспатын бочуоттаах үлэһитэ, Мүрү нэһилиэгин бочуоттаах гражданина Александра Дмитриевна Никифорова төрөөбүтэ 80 сыла (1946-02.10.2018).

 

16 – биир дойдулаахпыт, Герой Егоров аатынан сопхуос Тандатааҕы отделениетын управляющайа, Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, «Бочуот Знага» уордьан кавалера Гавриил Васильевич Заболоцкай төрөөбүтэ 100 сыла (1926-1984).

18 – Пааматынньыктар уонна историческай миэстэлэр күннэрэ  (Аан дойдутааҕы нэһилиэстибэ күнэ).

Бырааһынньык 1984 сылтан аан дойдуга бэлиэтэнэр.

 

19 –  биир дойдулаахпыт, I Курбуһах нэһилиэгиттэн төрүттээх, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, «Сардаҥа», «Курбуһах» сопхуостарга дириэктэринэн, ССКП оройуоннааҕы кэмитиэтин II сэкирэтээринэн үлэлээбит Николай Гаврильевич Пухов төрөөбүтэ 85 сыла (1941-28.12.1999).

21 – Россияҕа Олохтоох салайыныы күнэ.

РФ Бэрэсидьиэнин 2012 сыл бэс ыйын 12 күнүнээҕи 805 №-дээх Ыйааҕынан бэлиэтэнэр.

 

24 – биир дойдулаахпыт, Бэрт Ууһун нэһилиэгиттэн төрүттээх, Саха АССР үтүөлээх учуутала, Учууталлар учууталлара, РФ үрдүкү анал үөрэҕин бочуоттаах үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, педагогическай наука доктора, профессор, Уус Алдан улууһун бочуоттаах гражданина Иосиф Семенович Портнягин төрөөбүтэ 95 сыла (1931-23.07.2003). 

      

24 – СӨ үтүөлээх бырааһа, РФ доруобуйатын харыстабылын туйгуна Раиса Николаевна Петухова төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).

 

25 – СӨ норуодунай артыыһа, П.А. Ойуунускай аатынан Саха драматическай театрын уонна киинэ артыыһа Куприян Васильевич Михайлов төрөөбүтэ 75 сааһа (1951).

 

27 – Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнэ.

Бу күн 1922 сыллаахха Саха АCCР төрүттэммитэ итиэннэ 1992 сыллаахха Саха Өрөспүүбүлүкэтин Төрүт Сокуона ылыныллан, Саха сирин РФ субъегын быһыытынан статуһун бигэргэппитэ.

 

27 – Россияҕа парламентаризм күнэ.

РФ Бэрэсидьиэнэ 2012 сыл бэс ыйын 27 к. илии баттаабыт федеральнай сокуонунан, Россияҕа 1906 сыллаахха Судаарыстыбаннай Дуума үлэтин саҕалаабыт күнүгэр сөп түбэһиннэрэн, олохтоммута.

 

28  – Луганскай Норуодунай Өрөспүүбүлүкэ олохтоммут күнэ.

Бу күн 2014 сыллаахха Луганскай уобаласка бэрэстэбиитэллэр сийиэстэригэр ЛНР төрүттэнэрин туһунан быһаарыы ылыныллыбыта.

29 – Байаҕантай нэһилиэгиттэн төрүттээх, дизайнер, Россия култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ, СӨ Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ Екатерина Ивановна Заболоцкая төрөөбүтэ 70 сааһа (1956).

30 – Россияҕа аҕыйах ахсааннаах төрүт омуктар күннэрэ.

Саҥа бырааһынньык РФ Бэрэсидьиэнин 2025 сыл сэтинньи 4 к.  799 №-дээх Ыйааҕынан олохтоммута.

30 – Россияҕа баһаарынай харабыл күнэ.

РФ Бэрэсидьиэнин 1999 муус устар 30 к. 539 №-дээх Ыйааҕынан биллэриллибитэ.

 

Муус устар 7  күнэ

 

 

                Биир дойдулаахпыт, СӨ норуодунай артыыһа, РФ уонна СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Саха АССР үтүөлээх артыыһа, Учууталлар учууталлара, режиссер, А.Е. Кулаковскай аатынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата, РФ уонна СӨ Кинематографистарын уонна актердарын сойууһун чилиэнэ, Дьокуускай куорат, Нам улууһун II Хомустаах, Уус Алдан улууһун, Дүпсүн нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Афанасий Семенович Федоров төрөөбүтэ 85 сааһын туолар.

Кини 1941 сыллаахха Тэбиик нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

         1964 сыллаахха Дьокуускайдаҕы культурнай-сырдатар училищены бүтэрэн, театр режиссера идэтин ылбыта. Кэбээйи оройуонугар Сиэгэн Күөл, Нам II Хомустааҕын кулууптарыгар сэбиэдиссэйинэн үлэлээбитэ.

1969-1974 сыллаахха Москваҕа Судаарыстыбаннай академическй Малай театр иһинэн М.С. Щепкин аатынан Үрдүкү театральнай училищены үөрэнэн  “драматическай театр уонна киинэ артыыһа” идэни ылбыта.   

1974 сыллаахтан П.А. Ойуунускай аатынан Саха судаарыстыбаннай драматическай театрын артыыһынан үлэлээбитэ. Сүүрбэ сыл театрга үлэлиир кэмигэр 100-чэкэ оруолга оонньообута. Сүрүн оруоллара: Батас – И. Алексеев “Суоһалдьыйа Толбонноох”, Чокуров –  И. Гоголев “Саллаат сүрэҕэ”, Мэкчэ – И. Гоголев “Туймаада сарсыардата”, Автор – “Хаарыан хампа күөх кытылым”, Джайнак – Ч. Айтматов “Ийэ сирэ”, Ван – Б. Брехт – “Сычуань үтүө киһитэ”, Чачыгыр Таас Ойуун – П. Ойуунускай “Улуу Кудаҥса” уо.д.а.

И. Гоголев «Саллаат сүрэҕэ» испэктээкилигэр Сэбиэскэй саллаат Чокуров оруолун толоруутун иһин ССРС Култуураҕа министиэристибэтинэн уонна Оборонаҕа министиэристибэтинэн ССРС норуодунай артыыһа А.А. Попов  аатынан үрүҥ көмүс мэтээлинэн наҕараадаламмыта.

Уһуллубут киинэлэрэ: “Пламя” (1974, “Беларусьфильм”), “Срочно...Секретно...Губчека” (1982, “Мосфильм”), “Иван Бабушкин” (1985), “Сайылык” (1992), “Серединный мир” (1993), “Охоноон” (1993), “Царь-птица” (2018).

         1990 сылтан “Күнү көрсүү” сиэрин-туомун, “Ыһыах” национальнай бырааһынньык ис хоһоонун уонна сценарийын суруйар.

1993 сылтан Култуура уонна искусство колледжын анал  дьиссипилиинэлэргэ преподавателэ, Култуура уонна искусство Илин Сибиирдээҕи судаарыстыбаннай академиятын Дьокуускайдааҕы филиалын “Төрүт култуура” кафедратын сэбиэдиссэйэ, доцент.

1993-1995 сылларга СГУ саха филологиятыгар уонна национальнай култуураҕа факультетыгар  преподаватель.

1998 сыллаахха Култуура уонна искусство колледжыгар “Эйгэ” студеннар театрдарын тэрийбитэ, 2005 сылтан  норуодунай театр аата иҥэриллибитэ.

Национальнай култуураҕа элбэх кинигэ ааптара: “Кылыһах үөскээһинэ” (1991), “Дьөһөгөй ыһыаҕа. Үрүҥ күҥҥэ Айыы аймах сүгүрүйүүтэ”(1992), “Өбүгэлэрбит оонньуулара” (1992), “Дьөһөгөй ыһыаҕа” (2005), “Сайылыкка көһүү”(2005), “Салама ыйааһына” (2005), Уруу сиэрэ-туома(2008), “Өбүгэ сиэрэ-туома”(2011), “Саха төрүт оонньуулара” (2011), “Айыы суолун тутуһан....”(2011), “Төлкө түүллээхтэр, билгэ биттээхтэр” (2014), “Өбүгэлэр оонньуулара” (2015), “Саха төрүт оонньуулара” (2018), “Саха ыалын сиэрэ-туома. айыылар, иччилэр, алгыстар, туомнар, үгэстэр” (2024) уо.д.а.

1998-2000 сылларга Национальнай үҥкүү театрыгар либретто суруйбута, “Бохсуруйуу” уонна “Атыыр муҥха”  испэктээкиллэри туруорбута.

2001 сыллаахха Култуура уонна искусство уобалаһыгар Бэрэсидьиэн гранын ылбыта.

1992-2000 сылларга ойууннааһыҥҥа Аан дойдутааҕы конгресстарга, 1993 сыллаахха Аляскаҕа (АХШ), 1998 сыллаахха  Японияҕа, 2000 сыллаахха Москваҕа кыттыыны ылбыта.

СӨ Ил Дарханын 2019 сыл ыам ыйын 6 к. 518 №-дээх Ыйааҕынан Саха Өрөспүүбүлүкэтин А.Е. Кулаковскай аатынан Судаарыстыбаннай бириэмийэтин лауреата.

1985 с. Саха АССР үтүөлээх артыыһа, 2002 с. РФ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, 2021 сыл кулун тутар 25 күнүгэр – Култуура үлэһиттэрин күнүгэр СӨ култууратын уонна искусствотын бочуоттаах үлэһитэ, быйыл 2026 сыллаахха СӨ Ил Дархана кулун тутар 19 к. 879 №-дээх ыйааҕынан СӨ норуодунай артыыһын үрдүк аата иҥэрилиннэ.

         Кини туһунан улуустааҕы киин библиотека фондатыгар баар “Трудовая Слава Якутии” (2003) 1 томугар, С.С. Аржаков “Уус-Алдан үлэһит дьоно” (2000), П.П. Никитин “Мастера якутской сцены” (1985), В.К. Степанов “Творческие союзы Якутии” (2002), “Кто есть кто в Республике Саха (Якутия” (2007), И.И. Сыроватскай, М.И. Ховрова, М.И. Романова хомуйан оҥорбут “Дүпсүн сирэ” (2009), П.Е. Заболоцкая “Фольклорный театр якутов: (опыт историко-театроведческого исследования  ”(2009), И. Дмитриев-Сиэн Чолбодук «Быыс аһыллар...» (2000),“Энциклопедия культуры и искусства Якутии” 1 кинигэтигэр (2010), “Антология Саха театра” (2013), А.Н. Жирков, В.Н. Окоемова уо.д.а. хомуйан оҥорбут “История Усть-Алданского улуса в лицах” (2010) биобиблиографическай ыйынньыкка, “Энциклопедический словарь Якутии”(2018), Л.С. Павлова, М.З. Сивцева, М.Н. Борисова, З.М. Белолюбская хомуйан оҥорбут “Культура Усть-Алданского улуса: истоки и современность”(2020), “Ежегодник Саха театра” (2024) кинигэлэргэ, А. Сивцев “Төрүт культура төлкөлөөх түсчүтэ” (Мүрү саһарҕата, 2001, муус устар 27 к.), Т. Маркова “Саха бэйэтэ сиэрдээх-туомнаах” (Саха сирэ, 2006, муус устар 6 к.), “Айылҕа күүһүгэр итэҕэйэбин” (Кыым, 2020 сыл, ахсынньы 10 к.), Е.Н. Сыроватская “Алгыстаах айан аартыгынан” (Мүрү саһарҕата, 2020, тохсунньу 24 к.),  “Алаарыйа тахсар үрүҥ күммүтүн көрсүөҕүҥ! ” (Кыым, 2021, бэс ыйын 10 к.) уо.д.а. кинигэлэргэ, ыстатыйаларга  ааҕыахха сөп.

 

Муус устар 24 күнэ

 

         Биир дойдулаахпыт, Саха АССР оскуолаларын үтүөлээх учуутала, РФ үрдүкү профессиональнай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна, Учууталлар учууталлара, этнопедагог, кут-сүр үөрэҕин төрүттээччи, педагогическай  наука доктора, профессор, педагогическай үөрэхтээһин норуоттар икки ардыларынааҕы НА академига, чилиэн-корреспондена, Уус Алдан улууһун бочуоттаах гражданина Иосиф Семенович Портнягин төрөөбүтэ 95 сылын туолар.

Кини 1931 сыллаахха II БэртУуһун нэһилиэгэр төрөөбүтэ.

1950 сыллаахха Мүрү орто оскуолатын, 1954 сыллаахха Саха судаарыстыбаннай педагогическай институтун историческай салаатын үөрэнэн бүтэрбитэ.

1954-1983 сылларга Суотту сэттэ кылаастаах оскуолатыгар алын сүһүөх кылаас учууталынан, Абый оройуонун Дружина орто оскуолатыгар история учууталынан, Орджоникидзевскай оройуоҥҥа Сиинэ орто оскуолатын дириэктэринэн, учууталынан, Курбуһах орто интернат-оскуолатын дириэктэринэн, райОНО сэбиэдиссэйинэн  үлэлээбитэ.

1983 сылтан СГУ педагогикаҕа кафедратын преподавателинэн, доценынан, профессорынан үлэлээбитэ.

1983 сыллаахха Иркутскайга “Атеистическое воспитание старшеклассников в системе краеведческой воспитательной работы в условиях школ Якутской АССР” темаҕа педагогическай наука кандидатын степенин көмүскээбитэ.

1999 сыллаахха “Этнопедагогика “Кут-сюр” в воспитании личности ученика якутской школы” темаҕа педагогическай наука докторын степенин көмүскээбитэ.

80-тан бэчээккэ таһаарыы уонна 300-тэн тахса ыстатыйа ааптара.

Кинигэлэрэ: «Кут-сюр как форма обучения и подготовки будущих учителей по национальной культуре» (1995), «Этнопедагогика: школа "кут-сюр" о воспитании» (1997), «Этнопедагогика "кут-сюр": педагогические воззрения народа саха» (1999), «Народные педагоги» (2000), «Педагогические мысли о народной педагогике» (2001), «Удьуору утумнаан» (2004) уо.д.а.

СӨ норуотун педагогикатын ассоциациятын бэрэссэдээтэлин солбуйааччытынан үлэлээбитэ, “Саха кэскилэ” уонна “Кут-сүр” уопсастыбалар чилиэннэрэ.

РСФСР педагогическай уопсастыбатын VI съеһин делегата.

“За доблестный труд. В ознаменование 100-летия со дня рождения В.И. Ленина”, “1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин” мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.

Кини 2003 сыллаахха күн сириттэн барбыта.

СӨ Бэрэсидьиэнэ В.А. Штыров 2004 сыл муус устар 14 күнүнээҕи 1515 №-дээх ыйааҕынан  И.С. Портнягин аата Сыырдаах орто оскуолатыгар иҥэриллибитэ.

Кини туһунан улуустааҕы киин библиотека фондатыгар баар “Саха киэн туттар дьоно” серияҕа И.И. Портнягин хомуйан оҥорбут “Иосиф Семенович Портнягин” (2006), “Трудовая Слава Якутии” (2003) 1 томугар, “Педагогическая энциклопедия” (2000) 1 томугар, “Профессора ЯГУ” (2001; 2007), И.Н. Данилов “Развитие образования в Усть-Алданском улусе: (сер. XIX в. - 2002 г.)” (2003), И.С. Портнягин, А.Н. Жирков хомуйан оҥорбут “Ученые из Усть-Алданского улуса” (2000), А.Н. Жирков, В.Н. Окоемова уо.д.а. хомуйан оҥорбут “История Усть-Алданского улуса в лицах” (2010) биобиблиографическай ыйынньыкка, А.Е. Пшенникова, Т.А. Заровняева хомуйан оҥорбут “Портнягин Иосиф Семенович, доктор педагогических наук, профессор, член-корреспондент Международной педагогической академии” ыйынньыкка, К.Ф. Слепцова бэчээккэ бэлэмнээбит “И.С. Портнягин аатынан Сыырдаах орто оскуолата (1947-2007)”, Н.Е. Аммосова уо.д.а. хомуйан оҥорбут “Н.Н. Окоемов аатынан Курбуһах орто оскуолатын 75 сыла” кинигэлэргэ, “Энциклопедия Якутии” (2000) 1 томугар, “Энциклопедический словарь Якутии” (2018), Е. Местникова “Аҕабыт Уоһук” (Мүрү саһарҕата, 2011, муус устар 6 к.), В. Колесов “Этнопедагогика - норуот инники кэскилин түстээччи” (Мүрү саһарҕата, 2011, муус устар 6 к.), Нь. Хорунова  “Биир дойдулаахпыт аата ааттанар” (Мүрү саһарҕата, 2016, муус устар 22 к.), Нь. Хорунова “Профессор Иосиф Портнягин төрөөбүтэ 90 сылыгар” (Мүрү саһарҕата, 2021, муус устар 16 к.) уо.д.а. кинигэлэргэ, ыстатыйаларга  ааҕыахха сөп.

Бэлэмнээтэ Зоя Данилова,

улуустааҕы Киин библиотека

справочнай-библиографическай

отделын сэбиэдиссэйэ